Het 10e kunstenaarsportret gaat over Jean Tinguely; een van de vertegenwoordigers van de kinetische kunst. Zijn vrolijke en fascinerende machines draaien, slingeren, bonken en kraken..

In het kort
Jean Tinguely (1925-1991) werd geboren in het Zwitserse Fribourg en groeide op in Basel, waar hij studeerde aan de kunstnijverheidschool. Hij behoorde tot het Nouveau Réalisme; een Europese kunststroming die in 1960 werd opgericht. Ze waren van mening dat de traditionele werkwijzen en middelen in de kunst voorbij waren, uitgeput en dat de afschaffing van het schilderij noodzakelijk was.

Tinguely raakte beïnvloed door het Dadaïsme. Ook hij wilde met zijn kunst verzet tonen tegen de ‘beschaafde wereld’. Maar waar de Dadaïsten dat deden door afval en kant-en-klare objecten te presenteren als kunstwerk (zoals Marcel Duchamp), deed Tinguely het iets anders. Hij maakte van afvalmateriaal nieuwe objecten die konden bewegen.

Hij begon met bewegende schilderijen. Kunstwerken van o.a. Malevich en Kandinsky zette hij om in kinetische kunst, door de vormen uit de schilderijen na te maken en verhoogd op doek te zetten. Aan de achterkant van het doek bevestigde hij een mechaniek van radartjes, zodat ze vormen los van elkaar konden draaien en bewegen. Hieronder zie je Méta-Malevitch (links) en Wundermaschine – Méta-Kandinsky I.

Méta-Malevitch     wundermaschine-méta-kandinsky-i-1956

Machines
Later ging Tinguely over op grotere werken. Deze bewegende sculpturen werken als machines, maar hebben vrijwel nooit een zinvolle functie. Ze laten zien dat de kunst -en het leven zelf- ook steeds veranderd en in beweging is. Tegelijkertijd kunnen ze worden gezien als kritiek op de mechanische wereld. Hier volgen een aantal voorbeelden van Tinguely’s machines.

machine-dessiner-no-3-1955  homage-to-new-york-1960  baluba-1961
Halverwege de jaren ’50 begon hij met het maken van métamatics (tekenmachines); een machinaal aangedreven stift/pen maakt willekeurige bewegingen over een vel papier (zie afb. links). Als bezoeker kun je de stiften in de houder wisselen en op die manier, met behulp van de machine, je eigen kunstwerk produceren en mee naar huis nemen.

Een ander voorbeeld is de self-destroying machine. De naam zegt het al, deze zelfvernietigende machines zijn ontworpen om kapot te gaan, bijv. door zichzelf op te blazen. Een voorbeeld hiervan is het werk Homage to New York uit 1960 (zie middelste afb.). Dit enorme werk werd in het MoMA (New York) in 27 minuten voor de ogen van het publiek vernietigd. De reststukjes werden na afloop door het publiek meegenomen als souvenir van deze performance.

Ook Tinguely’s Baluba’s, genoemd naar een Afrikaanse stam, zijn bewegende sculpturen (zie afb. rechts). Ze dansen en schudden zodra de bezoeker op het pedaal drukt en bestaan uit blikken, koebellen, gekleurde veren, stukjes vacht, speelgoed en rubberbandjes.

Alles beweegt,
alles moet bewegen,
maar omdat het beweegt, slijt het ook.
Uiteindelijk vernietigt de beweging zichzelf;
toch is beweging beter dan stilstand.

Niki de Saint Phallestravinsky_fountain
Vanaf 1960 werkte en woonde Tinguely samen met de Frans/Amerikaanse kunstenares Niki de Saint Phalle. In 1971 trouwden ze en samen hebben ze vele sculpturen gemaakt. Misschien heb je er wel eens een gezien, bijvoorbeeld het werk Fontaine Stravinski (1982/83), op het Place Stravinsky bij het Centre Georges Pompidou in Parijs (zie afb. rechts).
Geïnspireerd door de Saint Phalle, voegde Tinguely de felgekleurde veren toe aan zijn Baluba’s.

Zelf kijken
Het werk van Tinguely draait dus vooral om de beweging. Je kunt veel filmpjes van het werk van Tinguely vinden op Youtube, maar de werken in het echt bewonderen is natuurlijk nog veel leuker.
In Basel, Zwitserland staat het Tinguely Museum met een overzicht van het werk van Tinguely en zijn tijdgenoten. Zeker een bezoekje waard!
Én, op dit moment (t/m 7 juni 2015) is er een tentoonstelling van Krištof Kintera in de Kunsthal Rotterdam (die vorig jaar te zien was in het Tinguely Museum). Kintera wordt gezien als de hedendaagse Tinguely, dus als je van het werk van Tinguely houdt, is ook deze voorstelling een must.

Zelf doen
Jean Tinguely gebruikte vaak afvalmaterialen voor zijn sculpturen en bijna al zijn werken kunnen bewegen. Kijk eens om je heen (in huis, in de afvalbak, op straat, de kringloopwinkel, ..) op zoek naar materiaal voor je eigen sculptuur. Bedenk niet al van tevoren wat je er mee wilt maken, het kan nog van alles worden! Het enige dat vaststaat, is dat het moet kunnen bewegen en dat het gemaakt is van afval-/gevonden/tweedehands materialen.

Een tip: om het werk te kunnen laten bewegen, kun je de mechaniek van een apparaat gebruiken. Denk aan een platenspeler, een op afstand bestuurbare speelgoedauto of een klok. Maar je kan ook de natuur gebruiken om het te laten bewegen, zoals de wind of jezelf, bijv. door iets aan te tikken wat de beweging(en) tot stand brengt..

Bronnen
http://www.tinguely.ch/en.html
http://www.kunstbus.nl/kunst/jean+tinguely.html
http://www.wikiart.org/en/jean-tinguely/mode/all-paintings (afbeeldingen)
http://www.kunsthal.nl/22-1-Jean-Tinguely.html